12. feb. 2016

Bukkerittet

av Henrik Ibsen

Utdrag av Peer Gynt

ÅSE. Peer, du lyver!
   PEER (uten å stanse). Nei, jeg gjør ei!
   ÅSE. Nå, så bann på det er sant!
   PEER GYNT. Hvorfor banne?
   ÅSE. Tvi; du tør ei!
Alt i hop er tøv og tant!
   PEER (står). Det er sant - hvert evig ord!
   ÅSE (foran ham). Og du skjems ei for din mor?
Først så renner du til fjells
månedsvis i travle onnen,
for å veide ren på fonnen,
kommer hjem med reven pels,
uten børse, uten vilt; -
og til slutt med åpne øyne
mener du å få meg bilt
inn de verste skytterløgne! -
Nå, hvor traff du så den bukken?
   PEER GYNT. Vest ved Gjendin.
   ÅSE (ler spotsk). Riktig, ja!
   PEER GYNT. Hvasse vinden bar i fra;
bak et oreholt forstukken
han i skaresneen grov
efter lav -
   ÅSE (som før). Ja, riktig, ja!
   PEER GYNT. Pusten holdt jeg, sto og lyttet,
hørte knirken av hans hov,
så av ene hornet grenene.
Derpå varsomt mellem stenene
frem på buken jeg meg flyttet.
Gjemt i røsen opp jeg glyttet; -
slik en bukk, så blank og fet,
skulle du vel aldri set!
   ÅSE. Nei, bevares vel!
   PEER GYNT. Det smalt!
Bukken stupte bums i bakken.
Men i samme stund han falt,
satt jeg skrevs på bukkeryggen,
grep ham i det venstre øre,
ville nettopp kniven kjøre
bakom skolten inn i nakken; -
hei! da skrek han vilt, den styggen,
sto med ett på alle fire,
slo meg med et akterkast
ut av neven kniv og slire,
skruet meg om lenden fast,
stemte hornene mot leggen,
klemte meg som i en tang; -
dermed satte han på sprang
bent fremover Gjendin-eggen!
   ÅSE (uvilkårlig). Jesu navn da -!
   PEER GYNT. Har du sett den
Gjendin-eggen noen gang?
Den er halve milen lang,
hvass bortefter, som en ljå.
Utfor bree, skred og lider,
rakt nedover urer grå,
kan en se til begge sider
lukt i vannene, som blunder
svarte, tunge, mer enn tretten-
hundre alen nedenunder. -
   Langsmed eggen han og jeg
skar oss gjenneom været vei.
   Aldri red jeg slik en fole!
Midt imot der vi fór fram,
var det som der gnistret sole.
Brune ørnerygge svam
i det vide svimle slug
midtveis mellem oss og vannene, -
sakket akterut, som fnug.
   Isflak brast og brøt mot strandene;
men der var ei dønn å høre;
bare hvirvlens vetter sprang,
som i dans; - de sang, de svang
seg i ring for syn og øre!
   ÅSE (svimmel). Å, Gud trøste meg!
   PEER GYNT. Med ett,
på en rådløs bråbratt plett,
fór i været rype-steggen,
flakset kaklende, forskremt,
fra den knart hvor han satt gjemt,
kloss for bukkens fot på eggen.
   Bukken gjorde halvt omkring,
satte med et himmelspring
utfor dypet med oss begge!
   (Åse vakler og griper efter en trestamme. Peer 
Gynt blir ved.)
   Bak oss bergets svarte vegge,
under oss et bunnløst sluk!
   Først vi kløvte lag av tåker
kløvte så en flokk av måker,
som igjennem luften vikende
fløy til alle kanter skrikende.
   Nedad, uten stans, fór toget.
Men i dypet glitret noget
hvitlett, som en rensdyrbuk. -
Mor, det var vårt eget billed,
som igjennem fjellsjø-stillet
opp mot vannets skorpe pilet
i den samme ville fart
som i den vi nedad kilet.
   ÅSE (gisper etter været).
   Peer! Gud fri meg -! Si det snart -!
   PEER GYNT. Bukk fra luften, bukk fra bunnen,
stangedes i samme stunden
så at skummet om oss klasket.
   Ja, der lå vi nu og plasket. -
Langt om lenge, du, vi nåde
nordre landet på en måde;
bukken svam, og jeg hang bak ham; -
jeg fór hjem -
   ÅSE. Men bukken, du?
   PEER GYNT. Å, han går der vel ennu; -
   (knipser i fingrene, svinger seg på hælen og til-føyer:)
kan du finne ham, så ta ham!

Kjelde: Henrik Ibsen: Samlede verker, bind 1, Gyldendal, 1991, s. 283.

22. jan. 2016

Fjellvår

av Finn Sandum

Det vårast på fjellet, det vaknar ei sjo
som syng gjennom stilla mot kveld.
Du kjenner ditt sinn finn ei kvilande ro
der du nører din kaffebål-eld.

Mot flekkbærre tindar du skodar og ser
at den trassige vinter’n fell bort.
Du kjenner ei lykke, du jublar og ler,
blir så liten i det som er stort.

Kjelde: Finn Sandum
(2016)

Haustminne

av Finn Sandum

Det leikar i minne ei hending
frå fjellet ein haustfarga dag.
Ein sundag eg trur det må vera
med fjellbris i solvarme drag.

Gjennom vier og fjellbjørk eg vandra
på solturre rabbar eg låg.
Ska tru om eg kanskje der sovna?
Var det draum eller under eg såg?

I bivrande haustsol eg ansa
at buskene slepte sitt tak.
Fjellbjørk og sølvvier dansa
i myrdogg der storelgen rak.

Med eitt der i haustfjellstilla
eg høyrde ein symfoni.
Med tonar frå eldgamle tider
som ei bru ifrå tid til tid.

Tonane varleg anda
i fjellbjørkdansen sin song.
I myrdoggdisen eg ana
ei hulder som dansa ein gong.

Sikklet frå haustspake bekkar
gjer fjellstilla meire sterk.
Som fjettra eg sit og undrast
over meisterens skaparverk.

Eit susande søg gjennom lufta
bryt inn i min hauststille fred.
I fargesprengd fullmogen røsslyng
slår ei vandrande trostflykt seg ned.

Eg veit kje kor lenge eg låg der,
men låg nok til sola gjekk ned.
Ho sløkte dei haustvarme strålar
og stille la kveldsdogga ned.

Her sit eg på nytt på rabben
eg kjenner den same fred.
I minnet ligg stunda og strålar
det haustar - sola går ned.

Kjelde: Finn Sandum
(2016)

Haustmorgon

av Finn Sandum

Eg sat ein tidleg morgon på post innved ei myr
septembersola farga fjell frå aust,
da var det eg fekk oppleva mitt livsens eventyr
der fjellbjørkskogen gulna imot haust.

I myrdoggdisen der eg såg ein alvedans
der myrull stod og kledde seg i dogga,
der såg eg huldra danse med sin lange huldresvans
og stubben som eg sat på stille vogga.

Eg såg mot vest og der i myrullkanten
stega kua fram og oksen følgde med,
ein trollokse eg trur han var den fanten,
han fjetra meg og eg la rifla ned.

Eg kunne vore jeger der ved myra
eit lungeskot og kongen seig i kne,
men alvane som dansa der rundt dyra,
ville aldri i mitt hjarte gjeve fred.

Eg gjekk frå post som jeger utan dyr
men likevel eg fekk ei stund så stor,
og eventyret mitt der ved hausdoggmyr
eg aldri sidan nemnde med eit ord.

Kjelde: Finn Sandum
(2016)

18. jan. 2016

I haugar og berg

av Aslaug Høydal

Det bykser so mangt uppi bergi blå,
det tuslar so stilt nedi haugan grå.
Det smattar og kikar i sprekkin små,
det klukkar i fossan langs Gjevarå.

Det bykser og tuslar og er slik styr,
det hugar, det lokkar på tussekyr.
Det fetar og tassar, kruslar og kryr,
det lever i åsan rundt Storemyr.

Det ropar frå Ramås ein tussegut:
Eg vil ut, eg vil ut frå den mørke nut,
for eg hev fengje slik hjartesut.
Ei jente som smatt
millom holt og kratt
ei tussegrå natt
og kom ikkje att.

Det sukkar og klagar i bergi blå,
det tuslar og taslar i haugan grå.
Det smett og kikar i sprekkin små,
men fagerjenta fær ingen sjå.

Kjelde: Me skal ikkje skjøne alt, Seljord sogelags skriftserie nr 3,1995, s. 7

Gygri

av Aslaug Høydal

Høgt upp i nuten ei hole så vid
ja mest som tri,
der sat ei gygger og huska så blid
å hei å hi.

I dag hev eg fenge ei visdomstann
ja så mi sann,
no skal eg lure dei menneskeban
så fort eg kan.

Og gygri ho flirde så nuten skrall
tra-la-la-lall,
så steinane rulla, braka og small
så kom ein trall.

Visaste gygri på langande veg
ja det er eg,
og her kan dei koma og prøve seg
ja prøve seg.

Og så lo ho på nytt så nuten sprakk
men akk og akk,
for steinane rulla og gygri datt
og kom kje att.

Frå urdi kom berre den røyken blå
å hei å hå,
og gygri var aldri meir å sjå
der etterpå.

Aslaug Høydal
Kjelde: Trippeskor, Dreyers Forlag, 1980, s 59



11. jan. 2016

Nyårskveld

av Aslaug Høydal

Det bivrar so fint bak ruta
ein tåreblank nyårskveld.
Den seinste dagen i året
hev gøymt seg bak mine fjell.

I stogo so logn ved gruva
sit huslyden samla til ro.
I bringa rår von og venting
for det som skal hende no.

Eit vonfullt år er på vegen,
ein ungdom so lett og fri.
Han susar fram gjenom rømdi
og svingar med fana si.

Ein ungdom med fred i hugen
ein sjønneklår vinterkveld.
Godt nyår til heile verdi,
han helsar frå høge fjell.

Det svarar frå mange munnar
eit stort og jublande kor.
I nott når nyåret vaknar,
me helsar med fred på jord.

Kjelde: Fint fylgje. Bånedikt og småsoger, Ansgar Forlag, 1988, s. 41